fbpx

Alüminyum Tencere, Tava, Çaydanlık Zararlı Mı?

Alüminyum tencere, tava, çadanlık, folyo kullanımı zararlı olabilir mi?

Alüminyum tencere, çaydanlık gibi mutfak malzemelerini ucuz, hafif ve çabuk ısınıp soğuyan yapıları nedeni ile sıklıkla kamplarımızda kullanıyoruz. Ayrıca alüminyum folyoyu da yemek pişirmekten kumaş kömürü yapımına kadar bir çok yerde kullanıyoruz. Doğada geçirdiğimiz kısa sürelerde hayat kurtarıcı olan bu eşyalar için İnstagram ve Facebook hesaplarımızda aklınıza takılan soruları sorguladığımızda en sık karşılaştığımız soruların alüminyum zararlı mı? ve alüminyum tencere zararlı mı? olduğunu gördük. Biz de Bushcraft Okulu olarak takipçilerimizin sağlıklarını önemsediğimiz ve akıllarına takılan sorulara yanıt bulmalarını istediğimiz için bu makaleyi yazdık. Sonuna kadar okuyun, pişman olmayacaksınız. 🙂

Alüminyum zararlı mı
Alüminyum Mutfak Malzemeleri

İsterseniz alüminyum mutfak malzemelerinin zararlı olup olmadıklarından bahsetmeden önce sizlerle biraz bu maden hakkında konuşalım.

Alüminyum Nedir?

Alüminyum simgesi
Alüminyum simgesi

Periyodik cetvel üzerinde Al simgesi ile gösterilen alüminyum (ya da aluminyum) mat gümüş beyazı renginde iletken bir metaldir. Saf alüminyumun elektrik iletkenliği 2 C’de  %64,94 IACS’dir. Alüminyumun atom numarası 13, özgül ağırlığı ise 2.55 – 2.80 dir. 660 C de erirken, 2470 C gibi yüksek bir sıcaklıkta kaynar.

Alüminyum özellikleri

Alüminyum çok reaktif bir elementtir ve doğada asla serbest metal olarak bulunmaz. En yaygın olarak oksijen, silikon ve flor gibi diğer elementlerle bileşik halde bulunur. Bu kimyasal bileşikler genellikle toprakta, minerallerde (ör. safir, yakut, turkuaz), kayalarda (özellikle magmatik kayaçlar) ve killerde bulunur. Alüminyum madenleri doğada genellikle boksit (hammadde olarak) şeklinde bulunur. Doğada saf halde bulunmaması ve ayrıştırmadaki zorluklar nedenleri ile 1900’lü yılların başına kadar altından daha değerli bir metal olarak satılıyordu. Hatta tarihçiler Napolyon Bonapart’ın değerli misafirleri geldiğinde altın yemek takımları yerine alüminyum yemek takımlarını kullandığını yazarlar.

Türkiye’de Konya Seydişehir, Muğla Milas, Gaziantep, Adıyaman, Antalya Akseki, Adana Saimbeyli, Hatay İskenderun’da alimünyum çıkarılmaktadır.

Piyasada 1050, 2011, 2024, 5005, 5052, 5083, 5186, 5754, 6060, 6061, 6082, 6063, 7075 alüminyum gibi alaşımlar (yumuşak ve sert alüminyum) bulunmaktadır ancak bunlar teknik bilgiye ihtiyacı olmayan bizim gibi kampçılar açısından önemli değildir.

Alüminyum madeni nerelerde kullanılır?

Dış yüzeyi az miktarda oksitlenebilir ancak alüminyum genel olarak paslanmayan bir metaldir. Hafiflik ve dayanıklılığı nedeni ile içecek kutuları, tencere ve tava gibi mutfak gereçleri, uçaklar, çatı kaplama ve folyo yapmak için kullanılır. Ayrıca toz halindeki alüminyum metali genellikle patlayıcılarda ve havai fişeklerde kullanılır.

GÖZAT  İzmir'de Kano Etkinliği (İzmir Cano Crew)

Alüminyuma zarar veren maddeler

Alüminyumun asitle veya civa ile temas etmesi üzerindeki koruyucu alüminyum oksit tabakasına zarar verir. Bu nedenle civalı termometrelerin, yoğun miktarda alüminyum yapı kullanılan uçaklarda kullanımı genellikle havayolu şirketleri tarafından yasaklanmıştır.

Alüminyum Maruziyeti

Alüminyum zararlı mı

Bu konuya detaylı bir şekilde girmeden önce şunu söylemeliyim ki, herhangi bir tehlikeli maddeye maruz kalmanın doğurabileceği sonuçlar dozuna, süresine, maruz kalma şekline, kişisel özelliklere, alışkanlıklara ve diğer ek maddelerin mevcut olup olmadığına bağlıdır.

Alüminyum toprakta, suda ve havada doğal olarak bulunur. İnsan ya da hayvan hücreleri için yararlı olduğunu gösteren herhangi bir bilimsel çalışma yoktur. Taze meyveler, sebzeler ve et gibi işlenmemiş gıdalar çok az miktarlarda alüminyum içerir.

Gıdaların işlenmesi sırasında içerisine alüminyum bileşikleri eklenebilir, örneğin:

  • Un
  • Kabartma tozu
  • Renklendirici maddeler
  • Koruyucu maddeler alüminyum içerir.

Solunumla Alüminyum Maruziyeti

Çoğu insan solunum yaparken havadan çok az miktarda alüminyum alır. Havadaki alüminyum seviyeleri, yere, hava koşullarına ve bölgedeki endüstriyel faaliyetin türüne ve seviyesine bağlı olarak genellikle metreküp başına 0.005 ila 0.18 mikrogram (ìg / m3) arasında değişir. Havadaki alüminyumun çoğu, küçük asılı toprak parçacıkları (toz) formundadır.

Kentsel ve endüstriyel alanlardaki alüminyum seviyeleri daha yüksek olabilir ve 0.4 ila 8.0 ìg / m3 arasında değişebilir.

Su İle Alüminyum Maruziyeti

Doğal sulardaki (örneğin havuzlar, göller, akarsular) alüminyum konsantrasyonu genellikle litre başına 0.1 miligramın (mg / L) altındadır. İnsanlar genellikle içme suyu ile çok az miktarlarda alüminyum tüketirler.

İlaçlarla Alüminyum Maruziyeti

İnsanlar bazı kozmetik maddeler, ter önleyiciler, antasitler ve tamponlanmış aspirin gibi ilaçlar ile alüminyuma maruz kalırlar.

  • Antasitlerin tablet, kapsül veya 5 mililitre (mL) sıvı dozu başına 300-600 mg alüminyum hidroksit (yaklaşık 104-208 mg alüminyum) vardır.
    • Bu alüminyum formunun çok azı kan dolaşımına katılır.
  • Tamponlanmış aspirin tablet başına 10-20 mg alüminyum içerebilir.
  • Aşılar, 0.85 mg / dozdan daha az miktarda alüminyum bileşikleri içerebilir.

Özetlemek gerekirse alüminyum, yiyecek, su ve ilaçlarla alınır. Bununla birlikte, aldığınız alüminyumun çoğu dışkı ve idrarla atılır ve zararlı olarak kabul edilmez.

Mutfak Eşyaları İle Alüminyum Maruziyeti

Alüminyumdan yapılmış mutfak eşyalarını uzun süre kullanan kişilerde kronik zehirlenme belirtileri ve organ hasarları ortaya çıkabilmektedir.

Alüminyumun Zararları

  • Alüminyuma oral maruziyet genellikle zararlı değildir.
  • Bazı çalışmalar, yüksek seviyeli alüminyuma maruz kalan kişilerde Alzheimer hastalığı gelişebileceğini göstermektedir, ancak diğer çalışmalar bunun doğru olmadığını göstermiştir.
    • Alüminyumun Alzheimer hastalığına neden olduğunu kesin olarak bilmiyoruz.
  • Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar sinir sisteminin alüminyum toksisitesinin hassas bir hedefi olduğunu göstermektedir.
    • Yüksek dozlarda ağız yolu ile alüminyum alımından sonra hayvanlarda bariz hasar belirtileri görülmemiştir.
    • Bununla birlikte, hayvanlar, kavrama kuvvetlerini veya ne kadar hareket ettiklerini ölçen testlerde iyi performans gösterememişlerdir.
  • Böbrek hastalığı olan çocuklarda vücutta yüksek seviyelerde alüminyumun neden olduğu beyin ve kemik hastalıkları görülmüştür.
    • Alüminyum içeren bazı ilaçları alan çocuklarda kemik hastalığı da görülmüştür.
      • Bu çocuklarda kemik hasarı, sağlıklı kemikler için gerekli olan kimyasal bir bileşik olan fosfatın emilimini önleyen alüminyumdan kaynaklanır.
  • Alüminyum anne sütünde bulunur, ancak bu alüminyumun sadece küçük bir kısmı emzirme yoluyla bebeğin vücuduna girer.
    • İnsan anne sütündeki tipik alüminyum konsantrasyonları 0.0092 ila 0.049 mg / L arasındadır.
    • Alüminyum ayrıca soya bazlı bebek maması formülünde (0.46-0.93 mg / L) ve süt bazlı bebek maması formülünde de (0.058-0.15 mg / L) bulunur.
GÖZAT  Aşölyen (Acheulean - Acheuléen) - Knapping nedir?

Alüminyum Tencere, Tava, Çaydanlık Kullanmak Zararlı Mı?

Alüminyum Kamp Seti

İnsan vücudu günlük 50 mg’a kadar alüminyumu atabilmektedir. Çok abartılmadığı sürece alüminyumdan yapılmış tencere, tava veya çaydanlık kullanımından bundan çok daha az miktarda (her pişirimde 2 ila 10 mg) alüminyum alırsınız. Gıda, su ve ilaçlardaki alüminyumun büyük miktarı, vücudunuzdan dışkı ile atılır. Kan dolaşımına giren az miktarda alüminyumun çoğu ise, vücudunuzdan hızla idrar ile atılacaktır.

Yani kısaca, sadece kampa çıktığınız günlerde 1 – 2 öğün alüminyum kaplar ile yemek / içecek hazırlamak sizde toksik etki oluşturmaz.

Alüminyum tencere, tava, çaydanlık ilk kullanmadan önce

Bahsettiğimiz gibi alüminyum kaplar kullanarak zehirlenme ihtimaliniz çok düşük ancak gene de anodize edilmiş ürün almanız ve ilk kullanım öncesinde iç yüzeyi matlaşana kadar su kaynatmanız gerekmektedir.

Alüminyum tencere, tava, çaydanlık temizlerken;

Üzerinde bulunan okside tabakaya zarar verip kullanımları sırasında daha fazla alüminyum salacağı için kazıma, fırçalama, telle veya kille ovma yapılmamalıdır.

Kararmış alüminyum tencere ve çaydanlık temizlenirken tencerenizin içerisine biraz sirke ve su koyun ve kaynatın. Daha sonrasında soğumasını bekleyin ve bulaşık süngeri ile dışını da silin. İlk günkü gibi tertemiz olacaklardır.

Peki Alüminyum Folyo Kullanmak Zararlı Mı?

Alüminyum folyo, kağıt gibi ince, parlak alüminyum metal levhadır. 0.2 mm’den daha az kalınlığa ulaşana kadar büyük alüminyum levhaların yuvarlanmasıyla üretilir.

Alüminyum folyo
Alüminyum folyo

Endüstriyel olarak paketleme, yalıtım ve nakliye dahil olmak üzere çeşitli amaçlar için kullanılır. Ayrıca ev kullanımı için marketlerde yaygın olarak bulunur. Evde, insanlar yemek saklamak, pişirme yüzeylerini örtmek ve et gibi yiyecekleri pişirmek için alüminyum folyo kullanırlar. Özetlemek gerekirse alüminyum folyo, özellikle yemek pişirmek için evde yaygın olarak kullanılan ince, çok yönlü bir metaldir.

Alüminyum mutfak eşyalarının birçok defa kullanılabilmesi ve ilk kullanım öncesinde yukarıda bahsettiğimiz yapabileceğimiz bazı hamleler ile sonraki kullanımlarda gıdalara saldığı alüminyum miktarı azaltılabilir. Ancak alüminyum folyoların tek kullanımlık olmaları ve koruyucu bir işlem uygulanamaması nedenleri ile temas ettiği gıdalara yüksek miktarda alüminyum geçişi gerçekleşiyor.

GÖZAT  Çadırda Nasıl Sıcak Kalınır?

Özellikle ateşe ne kadar maruz kaldığı ve içerisindeki gıda ürününün asiditesi (ne kadar asidik ise o kadar fazla geçiş) alüminyum folyodan gıdalara geçen miktarı artırıyor. Hatta alüminyum folyo uzun süre ateşe maruz kalırsa yanabilir. Ben çok çok zorda kalmadıkça alüminyum folyo kullanmıyorum ve mutfağıma sokmuyorum.

Alüminyumdan Korunmak İçin Stratejiler

Alüminyuma maruz kalmaktan tamamen kaçınamazsınız, çünkü çevremizde çok yaygın bulunuyor. Gıda ve suda doğal olarak bulunan alüminyum seviyelerine ve alüminyum tencere, tavalarda bulunan alüminyum formlarına maruz kalmanın zararlı olduğu düşünülmemektedir.

Alüminyum katkı maddeleri içeren büyük miktarlarda işlenmiş gıdalar tüketmek veya alüminyum kaplarda sıkça asidik yiyecekler pişirmek, bir kişiyi genellikle işlenmemiş gıda tüketen ve diğer malzemelerden yapılmış kaplar (örn. Paslanmaz çelik veya cam) kullanan bir kişiden daha yüksek alüminyum seviyelerine maruz bırakabilir. Bununla birlikte, işlenmiş gıdalarda bulunan alüminyum seviyelerinin ve alüminyum kaplarda pişirilen gıdaların genellikle güvenli olduğu düşünülmektedir.

Tek Kullanımlık Alüminyum Kaplar

Alüminyumları diyetinizden tamamen çıkarmak imkansızdır, ancak en aza indirmek için çalışabilirsiniz. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile Amerikan Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), haftada 2.2 kilogram vücut ağırlığına 2 mg’ın altındaki alüminyum alımı seviyelerin sağlık sorunlarına neden olma olasılığının düşük olduğunu kabul etmiştir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi ise güvenli seviye için haftada 2.2 kg vücut ağırlığı başına 1 mg olarak daha muhafazakar bir öneride bulunuyor. Bununla birlikte, çoğu insanın bundan daha az tükettiği varsayılmaktadır.

Pişirirken alüminyuma gereksiz yere maruz kalmayı en aza indirmek için atabileceğiniz bazı adımlar şunlardır:

  • Yüksek ısıda pişirmekten kaçının: Yiyeceklerinizi mümkün olduğunca düşük sıcaklıklarda pişirin.
  • Daha az alüminyum folyo kullanın: Özellikle domates veya limon gibi asidik yiyeceklerle yemek pişirmek için alüminyum folyo kullanımınızı azaltın.
  • Alüminyum olmayan kaplar kullanın: Yiyeceklerinizi pişirmek için cam veya porselen tabaklar ve mutfak eşyaları gibi alüminyum olmayan kaplar kullanın.
  • Alüminyum folyo ve asidik gıdaları karıştırmaktan kaçının: Alüminyum folyo veya kapları domates sosu veya ravent gibi asidik gıdalara maruz bırakmaktan kaçının.
  • Ek olarak, ticari olarak işlenmiş gıdalar alüminyum içinde paketlenebileceği veya alüminyum içeren gıda katkı maddeleri bulunabileceğinden, ev yapımı eşdeğerlerinden daha yüksek alüminyum seviyelerine sahip olabilileceklerini unutmayın.

Kıssadan Hisse: yüksek düzeyde işlenmiş gıdaların alımını azaltarak ve alüminyum folyo ve alüminyum mutfak aletleri kullanımınızı azaltarak alüminyum maruziyeti azaltılabilir.

Alüminyum zararlı mı? konulu yazımızı okuduğunuz için teşekkür ederiz. Arkadaşlarınızın da faydalanmasını isterseniz Facebook ve Twitter gibi sosyal medya kanallarında paylaşabilirsiniz.

Ayrıca bushcraft, hayatta kalma, kampçılık, off road, gezi ve outdoor konularında bilgi ve deneyimlerinizi paylaşmak isterseniz www.bushcraftokulu.com/forum adresine sizleri beklediğimizi bilmenizi isteriz. Sağlıcakla kalın.

Serkan Sezer
Doğaya meydan okumaması gerektiğini bilen, ona adapte olmak isteyen, bushcraft felsefesini hayatının merkezine oturtmuş bilinmeyen bir denklemin parçası. Şehir hayatında tıp doktoru, video içeriği üreticisi ve internet sitesi geliştiricisi olarak hayatına devam etmekte.